Дар ҳолати коҳиши мунтазами захираҳои обӣ ва зарурияти  таъмини аҳолии афзоянда бо озуқаворӣ, кишварҳои Осиёи Марказӣ бо мушкилоти ҷиддӣ дар соҳаи амнияти озуқаворӣ ва истифодаи устувори замин ва об рӯ ба рӯ мешаванд ва тағирёбии иқлим ҳосилнокии зироатҳои кишоварзӣ ва чарогоҳҳои тамоми кишварҳои минтақаро паст мекунад.

Узбакистон ва Қирғизистон бо ҳиссаи баландтарини соҳаи кишоварзӣ дар ММД (мутаносибан тақрибан 28% ва 27%) хосанд. Дар Тоҷикистон ин ҳисса 22,4%, дар Туркманистон – 18,9% ва ҳиссаи пасттарин – дар Қазоқистон – 6,8% -ро ташкил медиҳад.

Дар Осиёи Марказӣ 58% аҳолӣ дар деҳот зиндагӣ мекунанд ва гарчанде ки ин рақам дар кишварҳо фарқ мекунад ва минтақаҳо ба шаҳршавӣ тезтар ба назар  мерасанд, дар Тоҷикистон ҳиссаи аҳолии деҳот 73,5% -ро ташкил медиҳад.

Дар айни замон, шумораи хонаводаҳо дар минтақа, ки ба онҳо занон сарварӣ мекунанд, танҳо 26,3% -ро ташкил медиҳад. Дар айни замон, ҳиссаи занон дар шумораи аҳолии аз ҷиҳати иқтисодӣ фаъол дар соҳаи кишоварзӣ, 41% -ро ташкил медиҳад.

Хонаводаҳое, ки сарварашон занон мебошанд дар сатҳи  камбизоатӣ бештар осебпазиранд.  Занон дар муқоиса бо мардон ҳиссаи номутаносиби камбизоатонро ташкил медиҳанд. Ин хонаводаҳо қашшоқтаранд, зеро аҳли хонаводаашон  бештар мебошад . Ба тариқи дигар, ҳиссаи аъзои оилаи корношоям дар ин хоҷагиҳо назар ба ҳиссаи онҳое, ки кор мекунанд, зиёдтар аст. Ин дар деҳот, ки таносуби вобастагӣ нисбат ба шаҳр бештар ба назар мерасад, дурусттар аст

.Занҳое, ки дар деҳаҳои хурд ва хеле дур зиндагӣ мекунанд, ки  сатҳи бекорӣ зиёд аст ва интиқоли маҳдуди газу об доранд, 90-100% вақти худро ба корҳои хона, аз ҷумла ҷамъоварӣ, интиқол ва тоза кардани об сарф мекунанд (масалан, тозагии хонаҳояшон, шустан, оббозӣ, пухтупаз, нӯшокӣ ва чорво) ва ҷамъоварии сӯзишворӣ барои гармидиҳии хона. Инфрасохтори бад маънои онро дорад, ки занон ва маъюбон барои фаъолиятҳои дигар, ба монанди дарёфт кардани даромад, дастрасӣ ба хадамоти тиббӣ, хизматрасонии давлатӣ ва таҳсилот вақти кам доранд

Ғайр аз он, заноне, ки сарвари хонавода мебошанд, дастрасӣ ба даромадҳо ва фаъолиятҳоро  камтар доранд, инчунин дастрасӣ ба меҳнати пулакӣ ва захираҳои истеҳсолӣ низ  нисбат ба мардоне, ки сарварони оила мебошанд, камтар мебошанд.

“Аз ин рӯ, ИСЦАУЗР-2 ба ҷалби занони деҳот ба корҳои лоиҳа дар маҳал  таваҷҷӯҳи зиёд зоҳир намуда, барои баланд бардоштани маҳорат ва малакаи  онҳо, баланд бардоштани устуворӣ ва некӯаҳволии иқтисодии хоҷагиҳояшон мусоидат мекунад” мегӯяд Маҳмуд Шаумаров, ҳамоҳангсози минтақавии барнома.

Лоиҳа занони деҳотро ба мактабҳои саҳроии деҳқонии маҳаллӣ  ҷалб намуда, ба таъмини иштироки баробари занон дар равандҳои банақшагирии маҳаллӣ, интихоби таҷрибаҳои инноватсионии ҳам занон ва ҳам мардон ва чораҳои ҳалли ҳама монеаҳое, ки кишоварзон дучор меоянд, диққати калон медиҳад. – занон бо дастрасӣ ба хизматҳои иттилоотӣ ва машваратӣ рӯ ба рӯ мешаванд.

Ба гуфтаи Далер Домуллоҷонов, ҳамоҳангсози миллии техникӣ оид ба захираҳои замин ва об дар Тоҷикистон, шумораи заноне, ки дар ин лоиҳа иштирок мекунанд, дар кишвар меафзояд ва аллакай беш аз 50% -ро ташкил медиҳад.

Дар зер ҳикояҳои муваффақияти занон ва мардон – деҳқонони Тоҷикистон оварда шудаанд, ки зиндагии онҳо бо амалӣ гардидани  лоиҳа дар ҷамоатҳояшон тағир ёфтааст.

Лоиҳаи панҷсолаи  ФАО/ГЭФ ИСЦАУЗР-2  бо  ки аз ниамаи дуюми соли 2018 бо буҷаи беш аз 75 миллион доллари ИМА оғоз ёфт, яке аз бузургтарин ташаббусҳои захираҳои табиӣ мебошад, ки аз ҷониби ҳукуматҳои кишварҳои иштироккунанда  маблағгузории муштарак карда мешавад.

Ҳадафи асосии ин лоиҳаи бисёрҷонибаи ФАО-ГЭФ паҳн ва васеъ намудани технологияҳо ва усулҳои беҳтарини идоракунии маҷмӯии захираҳои табиӣ дар минтақаҳои хушк ва шӯрзамини Осиёи Марказӣ ва Туркия мебошад.

“Мо ба шарофати кӯмаки тарафайн фаъолият мекунем”,

мегӯяд Латофат Аминова, узви гурӯҳи фермерии ҷамоати Ифтихори ноҳияи А.Ҷомӣ

Ман дар деҳаи Оби Ошиқ дар оилаи серфарзанд ба воя расидаам. Мо хеле дӯстона зиндагӣ мекардем, мо ҳамеша бо ҳамдигар меҳрубонона муносибат мекардем. Падару модарам дар замин кор мекарданд ва аз айёми кӯдакӣ ба мо муҳаббатро  ба меҳнати деҳқонӣ таълим медоданд. Ва ман орзу доштам, ки ҳамшираи шафқат шавам, мехостам ба мардум кумак кунам. Аммо имкони   таҳсил карданро    надоштам.Лекин зиндагӣ қарор дод, ки ман то ҳол ба дигарон кумак мекунам …

Имрӯз ман модари ҳафт фарзанд, хонанишин ҳастам. Ва на танҳо ин: панҷ сол пеш, оилаи калони мо хоҷагии деҳқонии Латофати Рамазонро ташкил карда буд.

Масоҳати замини  мо 3 гектарро ташкил медиҳад. Заминҳои лалмӣ. Аммо агар ин заминҳоро   ба таври кордонӣ идора кунем, равиши  илмиро истифода барем,  метавонем аз чунин майдонҳо ҳосили хуб ба даст орем. Дар соли аввал мо асосан гандум парвариш  кардем, замини каме барои ҷав, нахӯд, харбуза ва ғалладона ҷудо кардем. Тухмиҳои оддӣ хуб набуданд – ба мо  тухмҳое лозиманд, ки дар шароити иқлими хушки диёри мо  ҳосил диҳанд.

Мо тавонистем ба шарофати лоиҳаи ФАО, ки дар минтақаи мо кор ва фаъолият  мекунад, ҳамаи ин сирри кишоварзиро омӯзем. Коршиносон ва мутахассисон дар парвариш кардани  махсар маслиҳат доданд, ва  барои ба даст овардани тухмии ин зироат  кумак карданд – маълум шуд, ки маҳсар метавонад таркиби хокро ба таври назаррас беҳтар кунад. Ин дар минтақаи мо муҳим аст. Умедворем, ки мо ҳосили фаровон ба даст оварда метавонем. Тибқи шартнома, хоҷагии мо тухмиро бо дигар деҳқонон тақсим мекунад. Пас, тадриҷан мо вазъи  заминҳои  худро беҳтар хоҳем кард.

Дар семинарҳо ва тренингҳое, ки доимо дар доираи лоиҳа гузаронида мешуданд ва гузаронида мешуданд, мо сирри дигари пешбурди хоҷагии деҳқониро омӯхтем. Ва ҳоло ман дониши гирифтаамро на танҳо ба сокинони деҳаи худ, балки бо ҳамсоягон аз деҳаҳои дигар низ  меомузонам. Имрӯз бисёр занони  ҷавон мехоҳанд ба кишоварзӣ машғул шаванд ва дар замин кор кунанд. Ва ман ба ҳар касе, ки ба ман муроҷиат мекунад, маслиҳат медиҳам. Ба назари ман, ҷаҳоне, ки мо имрӯз дар он зиндагӣ дорем, танҳо бо кӯмаки тарафайн дастгирӣ кардан мумкин аст. Пас орзуи кӯдакии ман дар бораи кӯмак ба дигарон амалӣ гашт! Мо на танҳо бо маслиҳат ба якдигар кӯмак мерасонем, балки дар вақти кишт ё ҷамъоварӣ ҳамкорӣ мекунем. Барои ҳама якҷоя кор кардан хеле осонтар аст!

Мо орзу дорем, ки дар назди ҷамоат як боғчаи мавсимӣ кушода шавад, то ҷавонзанон дар саҳро дилпурона  ба корҳои деҳқонӣ машғул шаванд. Умедворем, ки ин идеяи мо амалӣ хоҳад шуд.

Ва дар оянда ман мехоҳам усулҳои мактабҳои саҳроии деҳқононро дар ҷомеаи худ инкишоф диҳам. Ва он гоҳ ҳамаи мо мутахассисони ҳақиқӣ мешавем.

“Бурдборӣ-ин тайёрии доимӣ барои истифода аз имконият аст”,

боварӣ дорад Ҳотам Соҳибов, ки натиҷаҳои хуб ба даст овардааст

 Ҳотам Соҳибов, сокини деҳаи Оби ошиқи ноҳияи Ҷомии вилояти Хатлон, солҳост дар соҳаи кишоварзӣ кор мекунад. Вай аз айёми кӯдакӣ   ба падару модари худ кумак мекард, ки дар замини колхоз кор мекарданд.. Дар миёнаи солҳои 80-ум, Ҳотам мактаби миёнаро хатм кард, сипас дар артиш хизмат кард ва пас аз ду сол ба хона баргаштанаш аслан дар фикри он набуд, ки чӣ кор кунад: ту бояд коре бикунӣ, ки дилат дар он аст.

Дар колхоз ба кор даромад, ва корро дар пахтазор шурӯъ кард. Дар қитъаи наздиҳавлигии  худ сабзавот парвариш мекард. Ва ҳангоме ки оилаи худаш пайдо шуд, маълум шуд, ки даромаде,  ки ба даст меорад, кофӣ нест! Ҳотам ҳафт фарзанд дорад. Ҳама бояд ба по рост мешуданд, дарс мехонданд … Ҳотам ба мактаби деҳа ба ҳайси боғбон ба кор даромад . Аммо ин ҳам кӯмак накард.

Солҳо сипарӣ шуданд.  Дар солҳои навадум,Ҳотам пайравӣ ба бисёр ҳамсояҳои худ намуда,  заминро ба иҷора гирифта  ба парвариши гандум, нахӯд, зағир шурӯъ кард. Ӯ дарҳол ҳис кард, ки чӣ гуна мушкил аст, вақте ки тамоми масъулият танҳо ба дӯши як нафар аст. Дониш ва таҷрибаи кофӣ набуд. Аммо пеш рафтан лозим буд … Баъзан, натиҷаи  хуб намешуд, мушкилот пеш меомад. Ва он гоҳ ба ҳама чиз иҷозат дода шуд – Ҳотам ба ақибнишинӣ ва  шикоят кардан  одат накарда буд. Ӯ хеле бисёр  ва бо ғайрати дучанд кор кард.

Писарон калон шуданд … Ду нафари онҳо тасмим гирифтанд, ки ба падари худ пайравӣ кунанд. Ин якҷоя осонтар шуд! Ва се сол пеш, дар як шӯрои калони оилавӣ, онҳо қарор қабул карданд:  хоҷагии деҳқонии худро ташкил кардан лозим аст. Аммо ҳатто бо таҷрибаи фаровони оилаи Соҳибовҳо, ин осон набуд. Гузашта аз ин, заминҳои минтақаи онҳо хушк, камоб, шӯр мебошанд, ки равиши  махсусро талаб мекард. Ва албатта донишро..

Ва ниҳоят ташкилоти FAO ба кӯмак омад. Мутахассисони лоиҳаи «Идоракунии маҷмӯии захираҳои табиӣ дар ландшафти хушксолӣ ва шӯршавии ландшафти кишоварзӣ дар Осиёи Марказӣ ва Туркия (CACILM2)» маслиҳатҳои касбӣ оид ба парвариши зироатҳои ба хушкӣ тобоварро  дар заминҳои лалмӣ доданд. Машгулиятхо, мачлисхо, семинархо кисми мухими хаёти дехконони кишлок гардиданд. Сохибовхо дар мактаби хочагии сахроӣ чи кадар чизхои навро омухтанд! Чӣ гуна заминро дуруст идора кардан, кадом тухмҳоро истифода бурдан, нозукиҳои парвариши зироатҳои ба хушкӣ мутобиқгашта омухта шуд.   Инчунин як омили  муҳим – усули таҳлили зироатро омӯхтем.

Аммо кӯмак на танҳо назариявӣ буд: дар доираи лоиҳа, оилаи Соҳибовҳо зироатҳои равғании Махсарро гирифтанд, ва дар майдони як гектар кишт карданд. Натиҷа ғақри чашмдошт хеле зиёд шуд: ҳосили баланд ба даст омад. Тавре ки тибқи қарордод пешбинӣ шуда буд, Хотам як қисми тухмиро ба ду деҳқони  дигар, ҳамсояҳояш дод.

Сокинони деҳа оилаи Соҳибовҳоро хушбахт меҳисобанд.

“Дар асл, бурдборӣ танҳо омодагии доимӣ барои истифодаи имконият аст”, – боварӣ дорад Хотам Соҳибов. – Ва, албатта, меҳнатдустӣ  ва ҳавасмандӣ  ба мо кӯмак мекунанд.

Лоиҳа ҳаёти деҳаи Оби ошиқро ба куллӣ тағир дод. Гуфтан мумкин аст,ки дониши ба даст омада, калиди қуллаҳои баланд гардид.

Меҳнат ва сабр силоҳи нерӯмандон мебошанд

ба эътиқоди Нурбӣ Ниёзова – деҳқони Ҷамоати Деҳоти Яккатут (ноҳияи А. Ҷомӣ), ки имрӯз бо эътимод  ба қуллаи мурод расидааст  ва комёбиро давом додан мехоҳад.

Агар дар айёми ҷавонии ман касе ба ман мегуфт, ки дар оянда бо касбӣ  деҳқонӣ машғул мешавам, ман хеле ҳайрон мешудам. Соли 1996 ба техникуми рақами 37 дохил шуда, онро хатм карда  соҳиби дипломи дӯзандагӣ гардидам. Ва ман фикр мекардам, ки ҳамеша бо касби интихобкардаи худ машғул мешавам.

Аммо зиндагӣ тақозои  худро дорад: замоне маълум гашт, ки ману шавҳарам ба тарбияи ду фарзанд ниёз дорем ва ҳунари дӯзандагӣ он қадар, ки мо мехостем, талабот надошт. Ва соли 2005 ман тасмим гирифтам, ки аз фурсат истифода бурда – хоҷагии деҳқонии “Насимҷон” -ро ташкил диҳам.

Дар аввал ин кори  осон набуд. Гуё аз чизе метарсидам, аммо ман фаҳмидам, ки набояд аз душворӣ ҳарос дошт. Охир, ман дар оилае ба воя расидам, ки волидайнам тамоми умр дар  замин кор кардаанд. Ва хуб дарк кардам, ки силоҳи асосии деҳқон-ин  кор ва сабр аст!

Аввалан,  4,5 гектар замини корамро коркард намудам. Чанд соли аввал ман танҳо пахта кишт кардам. Ва ин зироат даромади хуб овард! Аммо ногаҳон вазъ дар бозор тағир ёфт: фурӯши пахта душвор шуд. Ба душвориҳо нигоҳ  накарда, соли 2017 хеле бомуваффақият буд. Ҳосили фаровон ба аст овардем  ва  тавонистем онро фоиданок фурӯшем.  Тасмим гирифтем, ки истеҳсолотро васеъ намоем. Мо се гов харидем. Шавҳар ва писаронам ба ман хеле хуб кӯмак карданд. Мо ҳоло даҳ гов дорем. Ҳатто метавон гуфт, ки як фермаи калон!

Аммо фаслҳои 2018 ва 2019 осон набуд – ҳосили пахта аз сабаби ҳавои гарм кам шуд ва мо хароҷоти худро пӯшонида натавонистем. Ва мушкилоти фурӯши пахта то  ҳанӯз ҳам боқӣ мондааст. Аз ин рӯ соли гузашта мо роҳи дигарро пеш гирифтем: дар ду гектар пахта ва дар боқимондаи майдонҳо гандум, махсар ва сабзавот кишт кардем.

Дар минтақаи мо заминҳо хеле шӯр мебошанд, бинобар ин,бояд ки  киштгардонро бодиққат риоя кард, танҳо тухмиҳои  баландсифат ва нуриҳои минералиро истифода бурдан лозим аст. Бо шарофати кӯмаки лоиҳаи ФАО мо тавонистем тухмиҳои хуби махсарро ба даст овардем. Инчунин  барои мо хеле муҳим – ин гирифтани  дониши арзишманд  мебошад.

Мо мактаби деҳқонони  саҳроиро  ташкил кардем ва ман дар ҳамаи семинарҳое, ки мутахассисони  ташкилоти ФАО барои мо баргузор кардаанд, ширкат варзидаам. Мо дар бораи технологияҳои парвариши  зироатҳое, ки метавонанд дар заминҳои шӯр мутобиқат кунанд, бисёр чизҳоро омӯхтем, бо нозукиҳои компостсозӣ шинос шудем ва инчунин тарзи дурусти  парвариши сабзавотро дар иқлими худ  фаҳмондем.

Ман инчунин он донишеро, ки дар тӯли солҳои деҳқонӣ омӯхтам, ба ҳамсояҳо меомузонам. Имрӯзҳо аксаран занон дар саҳро кор мекунанд ва онҳо аз мардон камӣ надоранд! Мо гуфта метавонем, ки мактаби деҳқонӣ барои мо як оилаи дуввум шудааст: мо мушкилоти ба миён омадаро ҳал мекунем, ба якдигар кӯмак мерасонем, на танҳо дар саҳро, балки дар корҳои хона ҳам ба якдигар  кӯмак мерасонем. Танҳо тасаввур кунед, ки агар ҳар як одам ,ҷавон ё калонсол дониши  аз ҳама беҳтаринашро бо дигарон омузонад, мамлакати мо то чӣ андоза  метавонад ҳамоҳанг ва хушбахт гардад.

Ман  бо итминони комил гуфта метавонам, ки бо пайдоиши лоиҳаи FAO зиндагии мо ҷолибтар, равшантар, бойтар гардид – на танҳо аз ҷиҳати моддӣ. Мо пайваста меомӯзем, якҷоя  қарор қабул мекунем. Орзуи ман ин аст, ки маркази машваратӣ барои дастгирӣ ва омӯзонидани деҳқонони ҷавон дар  назди ҷамоат таъсис диҳам. Он гоҳ бисёр одамони дигар метавонанд донанд, ки мо имрӯз чӣ медонем. Мо нақшаҳои зиёд дорем, боварӣ дорам, ки ҳамаи онҳоро амалӣ  хоҳем кард.

fao.org